Меѓу молк и тишина

„Меѓу молк и тишина“ е вториот роман од „Јава од искони“ – за љубовта, паметењето и творештвото како отпор против исчезнувањето.

Двете тврдини на постоењето

„Јас, Ристо од Петар, сум дамна мртов.“

Со оваа реченица започнува „Меѓу молк и тишина“, вториот роман од пенталогијата „Јава од искони“. Таа не е само претставување на раскажувачот, ниту необичен вовед во приказната. Во неа е содржана основната противречност врз која е изграден целиот роман: Ристо од Петар е мртов, но неговото кажување е живо; телото го нема, но свеста опстојува; животот завршил, но неговото присуство продолжува во љубовта, паметењето и создаденото дело.
Од првата до последната страница романот се движи низ просторот меѓу две состојби што на прв поглед изгледаат јасно разграничени. Животот и смртта, стварниот и заумниот свет, присуството и отсуството, паметењето и заборавот постојано се допираат, се проникнуваат и си ги менуваат местата. Она што изгледа мртво повторно проговорува, а она што формално е живо неретко е веќе испразнето од смисла, припадност и човечка блискост.

Ристо од Петар е сликар кој по смртта не исчезнува од светот. Тој разговара со мртвите, се среќава со живите, се враќа во сопственото минато и ја преиспитува смислата на сè што оставил зад себе. Неговото постоење меѓу двата света не треба да се чита само како фантастична претпоставка. Тоа е книжевен простор во кој се проверува силата на човековата трага. Прашањето не е дали мртвиот навистина може да се врати меѓу живите, туку дали човекот може да остане жив во нив и тогаш кога неговото тело одамна го нема.

Насловот на романот ги именува двете тврдини меѓу кои се одвива ова приклучение.

Молкот е човечки. Тој може да биде избор, воздржаност, страв, отпор, прикриена болка или одбрана на внатрешното достоинство. Човекот молчи затоа што не може, не сака или не смее да проговори. Понекогаш молкот го штити од светот, а понекогаш го оддалечува од него.

Тишината е подлабока. Таа не е само отсуство на збор. Таа настапува кога веќе нема кој да зборува, кога куќите се испразнети, огништата изгаснати, гробовите запустени, а имињата избришани. Ако молкот сè уште ја содржи можноста за говор, тишината ја носи опасноста од конечно исчезнување.